ÁN LỆ 82/2025/AL – TÀI SẢN HÌNH THÀNH TRƯỚC THỜI KỲ HÔN NHÂN VẪN CÓ THỂ LÀ TÀI SẢN CHUNG
Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp ly hôn, không ít trường hợp các bên đã có quá trình chung sống ổn định, gắn bó tình cảm, cùng nhau chuẩn bị cho cuộc sống hôn nhân và tạo lập tài sản trước thời điểm đăng ký kết hôn. Đặc biệt, đối với các quan hệ hôn nhân có yếu tố nước ngoài, do những hạn chế pháp lý tại thời điểm giao dịch, thường phát sinh trường hợp chỉ một bên là công dân Việt Nam đứng tên ký kết hợp đồng chuyển nhượng quyền sử dụng đất và được cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, mặc dù tài sản được xác lập trên cơ sở ý chí chung của cả hai người. Khi tranh chấp phát sinh, một bên lại căn cứ vào thời điểm xác lập giao dịch hoặc việc chỉ một người đứng tên trên giấy tờ sở hữu để cho rằng tài sản đó là tài sản riêng, từ đó phủ nhận toàn bộ công sức đóng góp cũng như ý chí cùng tạo lập tài sản của người còn lại.
.jpg)
Án lệ số 82/2025/AL của Hội đồng Thẩm phán Tòa án nhân dân tối cao cho thấy cách tiếp cận của Tòa án hiện nay không còn dừng lại ở việc xem xét hình thức pháp lý bên ngoài của giao dịch, mà đã chuyển sang đánh giá bản chất thực tế của quan hệ tài sản cũng như ý chí thực sự của các bên trong quá trình tạo lập tài sản.
Tình huống của án lệ:
Người chồng là ông E – một người nước ngoài – và bà C đã có quan hệ tình cảm ổn định, đã lập tờ khai đăng ký kết hôn từ tháng 4/2013, tổ chức lễ cưới vào tháng 7/2013 và chung sống thực tế như vợ chồng. Trong khoảng thời gian đó, hai bên cùng tìm mua đất để xây dựng nhà ở và ổn định cuộc sống. Tuy nhiên, do quy định của Luật Đất đai năm 2003 không cho phép người nước ngoài nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại Việt Nam nên toàn bộ giấy tờ chuyển nhượng chỉ để một mình bà C đứng tên.
Điểm đáng chú ý là hợp đồng nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất được ký ngày 09/7/2013, tức trước thời điểm hai bên chính thức đăng ký kết hôn vào ngày 06/8/2013. Khi tranh chấp phát sinh, bà C cho rằng đây là tài sản riêng vì được mua trước hôn nhân và giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cũng chỉ mang tên bà. Tuy nhiên, Hội đồng Thẩm phán TAND tối cao không chấp nhận cách hiểu mang tính hình thức này.
Điểm nhấn quan trọng nhất của án lệ nằm ở tư duy đánh giá chứng cứ của Tòa án. Hội đồng Thẩm phán đặc biệt xem trọng lời khai của bên chuyển nhượng đất. Người bán xác nhận họ chuyển nhượng cho “vợ chồng ông E và bà C”, chứ không phải riêng bà C. Điều này có ý nghĩa rất lớn vì nó phản ánh ý chí thực sự của các bên ngay từ thời điểm giao kết giao dịch.
Bên cạnh đó, Tòa án cũng nhìn nhận đúng bản chất của việc “đứng tên một mình”. Trong vụ án này, ông E là người nước ngoài. Theo Luật Đất đai năm 2003, người nước ngoài không được nhận chuyển nhượng quyền sử dụng đất tại Việt Nam. Vì vậy, việc để bà C đứng tên không phải nhằm xác lập tài sản riêng cho bà C, mà chỉ là phương án để vượt qua rào cản pháp lý tại thời điểm đó. Không chỉ dừng lại ở yếu tố nguồn gốc giao dịch, Tòa án còn xem xét toàn bộ quá trình quản lý, sử dụng tài sản sau khi nhận chuyển nhượng. Thực tế cho thấy ông E và bà C cùng quản lý đất, cùng xây dựng nhà ở và sử dụng tài sản phục vụ đời sống chung. Điều này thể hiện rõ ý chí cùng tạo lập tài sản gia đình, mặc dù về mặt hình thức giấy tờ chỉ có một người đứng tên.
Từ đó, Hội đồng Thẩm phán xác định rằng việc hợp đồng chuyển nhượng được ký trước ngày đăng ký kết hôn không phải là căn cứ duy nhất để xác định tài sản riêng. Trong một số trường hợp đặc biệt, khi có đủ căn cứ chứng minh hai bên đã xác lập quan hệ hôn nhân trên thực tế, đã có ý chí chung trong việc tạo lập tài sản và tài sản đó phục vụ cho cuộc sống gia đình thì vẫn có cơ sở xác định đây là tài sản chung của vợ chồng.
Án lệ này cho thấy xu hướng rất rõ của Tòa án trong việc ưu tiên xem xét “bản chất thực tế của quan hệ tài sản” thay vì chỉ nhìn vào hình thức pháp lý bên ngoài. Việc ai là người đứng tên trên giấy chứng nhận quyền sử dụng đất không phải lúc nào cũng phản ánh đúng quyền sở hữu thực sự. Nếu chỉ căn cứ vào giấy tờ đứng tên, rất dễ dẫn đến tình trạng một bên lợi dụng hình thức pháp lý để phủ nhận công sức đóng góp của bên còn lại.
Từ góc độ pháp lý, Án lệ 82/2025/AL có giá trị thực tiễn rất lớn đối với các tranh chấp liên quan đến tài sản hình thành trước hôn nhân, tài sản nhờ đứng tên hộ, tài sản có yếu tố nước ngoài hoặc các trường hợp một bên cố tình che giấu bản chất thật của giao dịch nhằm biến tài sản chung thành tài sản riêng.
Quan trọng hơn, án lệ này khẳng định một nguyên tắc mang tính nền tảng trong giải quyết tranh chấp hôn nhân gia đình: việc xác định tài sản chung hay tài sản riêng không thể chỉ dựa vào thời điểm đăng ký kết hôn hoặc tên trên giấy chứng nhận, mà phải đánh giá toàn diện nguồn gốc tài sản, ý chí tạo lập tài sản, công sức đóng góp và mục đích sử dụng thực tế của tài sản trong đời sống hôn nhân.
______________________________
CÔNG TY LUẬT TNHH NGUYỄN LÊ TRẦN VÀ CỘNG SỰ
Với đội ngũ Luật sư nhiều năm kinh nghiệm, tận tâm, chuyên nghiệp, giải quyết các vấn đề pháp lý khiến quý khách hàng hài lòng. Hãy kết nối với chúng tôi theo thông tin sau đây:
Địa chỉ: 14-16 Tôn Đản, P. Xóm Chiếu (Quận 4 cũ), Thành phố Hồ Chí Minh
VPGD: Số 1 Đường số 1 KDC Đông Dương, Phường Phú Hữu, Thành phố Hồ Chí Minh
Hotline: 0938343384 (Luật sư Nguyễn Duy Binh)
Web: citylawyer.vn
